Afyonkarahisar’ın Gönüllere Kazınan Türküsü ‘Al Fadimem’in Perde Arkası Çözüldü
Yıllardır dillerden düşmeyen, hüzünlü bir aşkın sembolü haline gelen ‘Al Fadimem‘ türküsünün ardındaki gerçek hikaye, yapılan kapsamlı bir araştırma ile gün yüzüne çıkarıldı. Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü sakinlerinin hafızalarında canlılığını koruyan bu efsanevi türkünün kökenlerine inen proje, halk kültürümüzün önemli bir parçasını aydınlattı.
TÜBİTAK Destekli Proje, Türkülerin Yaşayan Belleğini Ortaya Koydu
Türk Dili ve Edebiyatı alanında TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında hayata geçirilen çalışma, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde büyük bir titizlikle yürütüldü. Tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan proje, ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adını taşıyor. Bu değerli proje sayesinde, ‘Al Fadimem‘ türküsünün gerçek öyküsü ve ilk sözleri, birinci elden kaynaklarla derlenerek kayıt altına alındı.
Araştırmanın temel amacı, halk müziğimizin vazgeçilmez unsurlarından olan türkülerde zamanla meydana gelen söz ve anlam kaymalarını gözler önüne sermekti. Bu doğrultuda, türkünün kahramanları olarak bilinen Kadir Kilci (Efe Kadir) ve Fadime Bostan ile aynı döneme tanıklık etmiş akrabaları ve köylüleriyle yapılan derinlemesine görüşmeler, projenin en sağlam dayanağını oluşturdu.
Yoksulluk ve Ayrılıkla Dolu Bir Aşk, Türküye Dönüştü
Yapılan görüşmeler ışığında ortaya çıkan bilgilere göre, Efe Kadir’in yetim ve ekonomik olarak zor durumda olması, Fadime ile evlilik hayallerini ertelemesine neden olmuş. Bu durum üzerine Efe Kadir, sevdiği kızı kaçırmaya karar vermiş. Fadime de bu aşka gönüllü olarak Efe Kadir ile birlikte kaçmış. Ancak o dönemde yaş kaydı tutulmadığı için, Fadime’nin yaşının büyük olmasına rağmen resmi kayıtlarda küçük görünmesi, olayların seyrini değiştirmiş.
Fadime’nin ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderilmiş. Kaderin cilvesiyle Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirilmiş. Bu acı ayrılık, Efe Kadir’in cezaevinden yazdığı ve söylediği türkülerle dile gelmiş. İşte ‘Al Fadimem’ türküsü de bu yürek burkan ayrılığın ve özlemin bir ifadesi olarak ortaya çıkmış.
40 Yıllık Ses Kaydı, Türküye Hayat Verdi
Bu araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden kaydedilmiş, yaklaşık 40 yıllık bir ses kasetinin gün yüzüne çıkarılması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin isteği üzerine yapılan bu kayıt, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiğini ortaya koyuyor. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireylerinin özenle sakladığı bu kayıt, ‘Al Fadimem‘ türküsünün günümüze ulaşan ilk ve en doğru sözlerine ulaşılmasında paha biçilmez birincil kaynak niteliği taşıyor.
Saha çalışmaları sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı olarak, daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtaların da derlendiği anlaşıldı. Bu sayede ‘Al Fadimem’ türküsünün nesilden nesile aktarılırken geçirdiği değişim ve dönüşüm, somut verilerle belgelenmiş oldu. Haberdepotu.com.tr olarak, bu değerli araştırmayı ve kültürümüze ışık tutan bu çalışmayı sizlerle paylaşıyoruz.
